Xung đột Sudan- Nam Sudan: Cái giá phải trả cho cuộc nội chiến

Ngày 9/7/2011, Nam Sudan đã chính thức tuyên bố độc lập, tách ra khỏi Cộng hòa Sudan, chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài gần nửa thế kỷ giữa hai miền Nam-Bắc. Ba năm sau, xung đột biên giới và xung đột về lợi ích kinh tế vẫn là những vấn đề không thể giải quyết được giữa Sudan và Nam Sudan, khiến khu vực này lúc nào cũng cận kề bên miệng hố chiến tranh.
Trước đây, người ta vẫn hy vọng rằng, với sự phụ thuộc chung vào ngành công nghiệp dầu mỏ – xương sống của cả hai nền kinh tế Bắc và Nam Sudan, có thể sẽ ngăn chặn được xung đột.
Thế nhưng, cuộc tranh cãi kéo dài và căng thẳng về các vấn đề biên giới, sự khác biệt về các hình thái sắc tộc, tôn giáo và một loạt vấn đề khác đã làm đình trệ gần như toàn bộ nền sản xuất trên khắp cả hai miền Bắc và Nam Sudan. Hai nước đã liên tiếp đụng độ với nhau ở các khu vực biên giới và có lẽ “đụng độ sẽ còn kéo dài cho đến khi một trong hai chính phủ sụp đổ”.
Xung đột giữa hai miền Bắc và Nam Sudan không chỉ khiến Bắc Sudan thành “con nợ lớn nhất thế giới” , Nam Sudan là quốc gia “trẻ nhất, kém phát triển nhất thế giới” ; mà còn tác động đến hòa bình, ổn định ở khu vực Bắc Phi nói riêng cũng như thế giới nói chung.
Bài viết sẽ phân tích tác động của cuộc nội chiến Bắc-Nam Sudan tới 2 miền Sudan, khu vực Bắc Phi cũng như thế giới.
II. Nội dung
1. Đặc điểm của xung đột Bắc – Nam Sudan
1.1. Di sản của chủ nghĩa thực dân
Trước năm 1946, chính phủ Anh, trong sự hợp tác với chính phủ Ai Cập quản lý miền nam Sudan và bắc Sudan như 2 khu vực riêng biệt. Đến năm 1946, hai khu vực đã được sáp nhập thành một khu vực hành chính duy nhất là một phần trong chiến lược của Anh ở Trung Đông và Bắc Phi. Hành động này đã được thực hiện mà không cần tham khảo ý kiến với người miền Nam, những người luôn lo sợ quyền lực chính trị của miền Bắc. Ngay sau vụ sát nhập này, những căng thẳng trong mối quan hệ Bắc Nam được châm ngòi và ngày càng trở nên gay gắt.
1.2. Xung đột sắc tộc và tôn giáo
Miền Nam Sudan là nơi sinh sống chủ yếu của người Kitô hữu và họ nhận thấy mình gắn bó với nền văn hóa vùng cận Sahara, trong khi miền Bắc là nơi sinh sống của người Hồi giáo chịu ảnh hưởng từ văn hóa Ả Rập.
1.3. Lợi ích phức tạp, đan xen
Lợi ích của các bên liên quan đến xung đột đan xen, chồng chéo; từ lợi ích dầu mỏ, nguồn nước đến biên giới, lãnh thổ. Và với sự can thiệp của các quốc gia bên ngoài cũng khiến nội chiến Bắc – Nam Sudan diễn ra gay gắt.

1.4. Khó giải quyết triệt để
Căng thẳng giữa hai nước Sudan và Nam Sudan về phân chia biên giới và nguồn lợi từ dầu mỏ chưa có dấu hiệu hạ nhiệt. Bất chấp những nỗ lực của Liên minh Châu Phi (AU) nhằm giúp hai quốc gia láng giềng này tìm tiếng nói chung nhưng xung đột đang leo thang ngày một khốc liệt.
2. Tác động của cuộc nội chiến Sudan – Nam Sudan
2.1. Tác động đến hai miền Sudan
 Bắc Sudan
Tranh chấp dầu mỏ khiến cho nền kinh tế miền Bắc rơi vào khủng hoảng nghiêm trọng khi đồng bảng của nước này tụt giá chưa từng thấy trong lịch sử. Điều này khiến các nhà nhập khẩu tạm thời phải ngừng kinh doanh do không có đủ ngoại tệ, cuộc sống người dân lâm vào cảnh thiếu thốn.
Thêm vào đó, ngoài các cuộc xung đột ngày càng gia tăng với miền Nam, Bắc Sudan còn phải đối mặt với tình hình bất ổn ở các tỉnh phía đông, nhất là với người Beja, cùng với các cuộc đấu đá và thanh trừng nội bộ.
Bất ổn chính trị cũng tiếp tục gia tăng do sự suy giảm về kinh tế. Tại thủ đô Khartoum, những cuộc biểu tình đường phố đã diễn ra trong suốt năm 2011 do việc tăng giá thực phẩm, cắt giảm nước kéo dài. Các cuộc biểu tình đường phố này được gọi là “Mùa xuân Sudan”. Hành động của chính phủ Bắc Sudan cho đến nay đều cho thấy, họ không đủ khả năng để thực hiện một cuộc cải cách kinh tế và chính trị, mà chỉ đang tạo thêm nguy cơ bất ổn chính trị tại Bắc Sudan.
 Nam Sudan
Những căng thẳng xung quanh việc tranh chấp dầu mỏ giữa hai miền khiến cho nền kinh tế hai nước đều bị tổn thương, đặc biệt là Nam Sudan. Mất đi nguồn thu chính từ dầu mỏ, cộng với tình trạng tham nhũng lan tràn khiến kinh tế Nam Sudan rơi vào kiệt quệ, lạm phát tăng cao lên tới 19%, giá lương thực tăng 120%, Nam Sudan phải nhập khẩu gần như tất cả mọi thứ, nửa dân số Nam Sudan sống dưới mức nghèo đói và tỉ lệ mù chữ ở thôn quê đến 90% , sản xuất nông nghiệp đình đốn. Dù đã từng được kỳ vọng là cái nôi nông nghiệp ở Đông Phi, song tính đến nay, Nam Sudan đã có khoảng gần 5 triệu nạn nhân của nạn đói, trong đó khoảng 1 triệu người thiếu lương thực trầm trọng.
Xung đột cũng đẩy Nam Sudan vào cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Hàng chục nghìn người phải sống trong cảnh đói khổ, phải rời bỏ nhà cửa vì giao tranh. Nam Sudan bị ngập trong dòng người tị nạn đến từ biên giới Sudan. Cơ quan cứu trợ Liên hợp quốc ước tính, ít nhất 150 nghìn người tị nạn từ Sudan hiện đang ở Nam Sudan.
2.2. Tác động đến khu vực
Cuộc xung đột ở Sudan đã tạo những làn sóng suy giảm kinh tế lan tỏa khắp Bắc Phi khi thương mại bị dừng lại một cách đột ngột (Uganda, Ethiopia, Kenya…), là đòn giáng mạnh vào cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là những người buôn bán nhỏ. Sudan xuất khẩu khoảng 200.000 thùng dầu một năm,100 triệu USD là số tiền các quốc gia láng giềng với Sudan có thể thu được nếu không có cuộc nội chiến Sudan. Tuy nhiên các quốc gia ở khu vực nhất là các nước láng giềng với Sudan cũng được hưởng lợi từ cuộc nội chiến, đầu tư trực tiếp nước ngoài thay vì đến Sudan sẽ chuyển hướng tới các quốc gia này.
Cuộc nội chiến ở Sudan làm gia tăng nguy cơ bất ổn chính trị tại Bắc Phi, kể từ khi bùng phát làn sóng chính biến mang tên “Mùa Xuân Arập”, Bắc Phi tiếp tục trải qua những biến động lớn. Nhiều nước trong khu vực chìm sâu vào bất ổn, chia rẽ, mâu thuẫn phe phái, sắc tộc và tôn giáo ngày càng sâu sắc. Xung đột tại Sudan như một mồi lửa thêm vào trong đám lửa đang âm ỉ cháy tại Bắc Phi. Làn sóng tị nạn từ 2 miền Sudan còn mang đến nguy cơ xung đột sắc tộc với các dân tộc ở các quốc gia láng giềng.
2.3. Tác động quốc tế
Xung đột Bắc – Nam Sudan gây ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung dầu mỏ thế giới. Khu vực Bắc – Nam Sudan nắm giữ nguồn dầu mỏ lớn thứ 3 ở khi vực Châu Phi, khu vực này sản xuất khoảng 0,6% lượng dầu thế giới. Trong khi đó, khai thác dầu thô ở 2 miền Sudan vẫn tiếp tục gặp phải vô vàn khó khăn khi hai nước vẫn thường xuyên bất đồng trong phân chia các quyền lợi về dầu mỏ.
Thêm vào đó, vị trí địa chính trị của Sudan và Nam Sudan được cho là có thể khiến xung đột dễ dàng lan ra bên ngoài, xung đột nội bộ của Sudan sẽ là một môi trường rất màu mỡ cho chủ nghĩa khủng bố phát triển trong khi chống khủng bố đang trở thành ưu tiên toàn cầu .
Cuộc nội chiến giữa 2 miền Sudan cũng biến Sudan trở thành nơi tranh giành ảnh hưởng giữa các quốc gia, trong đó phải kể đến Israel và Ai Cập, Mỹ và Trung Quốc. Xung đột Arab – Israel vẫn tiếp diễn trong nhiều năm qua, trong khi Ai Cập ủng hộ những người Hồi giáo phía Bắc thì Israel coi trọng quan hệ với Nam Sudan (Israel cho rằng hỗ trợ tài chính và vũ khí nhập lậu từ Iran sẽ qua Nam Sudan tới Ai Cập và được chuyển tới dải Gaza). Và Sudan cũng đã trở thành “sàn đấu” cho cuộc chơi năng lượng quy mô lớn của 2 cường quốc kinh tế và quân sự Mỹ, Trung Quốc. Sự hiện diện của các quốc gia khác ở Sudan dù dưới bất cứ hình thức nào đều khiến cho tình hình tại khu vực này thêm phức tạp, kéo dài tình trạng bất ổn định và phương hại tới nền hòa bình chung của thế giới.
Cuối cùng, trong những nỗ lực vì một nền hòa bình cho Sudan, từ năm 2010 đến năm 2011, Liên Hợp Quốc đã phải chi 0.983 tỉ USD, Liên minh Châu Phi chi 1.808 tỉ USD và chỉ tính riêng viện trợ nhân đạo đã ở khoảng 1.419 tỉ USD .

III. Kết luận :
Mối bất hòa giữa Sudan và Nam Sudan vẫn không có dấu hiệu hạ nhiệt, có thể sẽ còn những cuộc nội chiến thứ ba, thứ tư, bất chấp những nỗ lực quốc tế và kì vọng của người dân 2 miền. Kéo theo đó, cuộc nội chiến không chỉ để lại hậu quả nghiêm trọng với 2 quốc gia mà còn tác động đến khu vực Bắc Phi cũng như thế giới.
Cuộc nội chiến khiến cho 2 miền Sudan đối diện với suy thoái kinh tế, bất ổn chính trị và khủng hoảng nhân đạo. Một năm nội chiến sẽ làm giảm khoảng 2.2% GDP bình quân đầu người . Sự suy giảm kinh tế sẽ khiến 2 miền Sudan lâm vào bất ổn chính trị, không chỉ là xung đột giữa 2 miền mà còn là xung đột trong nội bộ 2 quốc gia.
Nằm ở điểm giao giữa vùng sừng châu Phi và Trung Đông, xung đột nội bộ ở 2 miền Sudan sẽ tiếp tục khiến Bắc Phi tiếp tục chìm sâu trong bất ổn định. Tuy các quốc gia láng giềng có thể được hưởng lợi kinh tế từ nội chiến ở Sudan song nhìn chung, cuộc nội chiến này chỉ làm tăng thêm bất lợi về cả kinh tế lẫn chính trị cho các quốc gia Bắc Phi.
Cuối cùng, nội chiến ở Sudan khiến cho nền hòa bình chung của thế giới không thể được đảm bảo. Bởi lẽ, xung đột Sudan tác động tiêu cực đến kinh tế thế giới; khu vực Sudan trở thành nơi tranh giành lợi ích của các quốc gia cũng như nội chiến ở Sudan là môi trường thuận lợi của chủ nghĩa khủng bố

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s