CÁC BIỆN PHÁP XÂY DỰNG LÒNG TIN (CBMs) TRONG DÀN XẾP P5+1 VỀ VẤN ĐỀ HẠT NHÂN IRAN TỪ NĂM 2013

LỜI MỞ ĐẦU
Dàn xếp P5+1 trong vấn đề hạt nhân Iran chính thức ra đời năm 2006 với mục đích nhằm tìm ra giải pháp cho chương trình hạt nhân của Iran. Chương trình hạt nhân của Iran ra đời từ những năm 1950 tuy nhiên nó trở thành vấn đề gây tranh cãi kể từ tháng 8 năm 2002 sau khi Cơ quan nguyên tử quốc tế (IAEA) tuyên bố về sự tồn tại của các cơ sở hạt nhân bí mật của Iran. Iran không thể thuyết phục được các cường quốc về mục tiêu hạt nhân dân sự của mình thay vào đó, do tiếp tục giữ bí mật về các cơ sở hạt nhân này, Iran khiến cho cộng đồng quốc tế lo ngại về tham vọng sở hữu vũ khí hạt nhân của mình.

Vấn đề hạt nhân Iran trở thành mối đe dọa an ninh ở Trung Đông, làm gia tăng căng thẳng và tranh chấp ở những khu vực vốn đã tồn tại đầy rẫy những bất ổn. Việc Iran phát triển chương trình làm giàu uranium của mình không chỉ là cuộc tranh cãi về vấn đề quyền sở hữu vũ khí hạt nhân bình đẳng giữa các quốc gia. Quan trọng hơn, một khi Iran sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ khiến cho Trung Đông bắt đầu một cuộc chạy đua vũ trang mới. Lịch sử xung đột tại khu vực này có thể chứng minh được khả năng sử dụng vũ khí hạt nhân để tham chiến của các quốc gia trong khu vực chứ không ngừng ở mức độ răn đe.

Các nghiên cứu về dàn xếp P5+1 từ trước đến này tập trung vào nghiên cứu quan hệ giữa các quốc gia trong cơ chế, sự khác biệt về lợi ích giữa các quốc gia, đồng thời xem xét tính hiệu quả của cơ chế này. Tuy nhiên, bài viết này sẽ xem xét một khía cạnh khác của dàn xếp P5+1, đó chính là các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) trong dàn xếp P5+1 từ năm 2013- một nhân tố có ý nghĩa quyết định quan trọng trong sự thành công của dàn xếp P5+1. Việc nghiên cứu này có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh dàn xếp P5+1 là cơ chế hợp tác giữa các quốc gia đối đầu lẫn nhau, cùng bàn thảo về giải pháp cho vấn đề còn đang gây tranh cãi trong quan hệ quốc tế song vẫn mở ra một cơ hội đạt được sự đồng thuận.

Bài viết sẽ nghiên cứu các biện pháp xây dựng lòng tin trong cơ chế P5+1 từ năm 2013 nhằm trả lời các câu hỏi sau: Vì sao các biện pháp xây dựng lòng tin được tăng cường từ năm 2013? Cơ chế hoạt động của các biện pháp xây dựng lòng tin như thế nào? Và hiệu quả của các biện pháp xây dựng lòng tin như thế nào?

Để trả lời các câu hỏi này, bài viết đi từ lý thuyết về các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) trong quan hệ quốc tế. Tiếp theo đó, bài viết phân tích nguyên nhân tăng cường các biện pháp xây dựng lòng tin trong dàn xếp P5+1 từ năm 2013 cũng như chỉ ra cơ chế hoạt động của CBMs. Cuối cùng, bài viết sẽ đánh giá về tính hiệu quả của CBMs trong việc thúc đẩy đạt được một thỏa thuận về vấn đề hạt nhân Iran.

Các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) trong quan hệ quốc tế

Các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) ra đời trong bối cảnh quản lý xung đột châu Âu trong những năm 1970. Khái niệm về CBMs được định nghĩa là các biện pháp quân sự, văn hóa, và trao đổi xã hội được đưa ra nhằm ngăn chặn, hoặc giải quyết xung đột giữa các quốc gia. Mặc dù mục tiêu chính của việc sử dụng CBMs trong quan hệ quốc tế thường nhằm giải quyết các vấn đề an ninh, quân sự nhưng từ sau chiến tranh lạnh các gói CBMs về văn hóa, kinh tế hoặc các vấn đề an ninh phi quân sự luôn được đính kèm và sử dụng nhằm thúc đẩy để đạt được các thỏa thuận an ninh.

CBMs thường được triển khai dưới dạng các thỏa thuận giữa hai bên hoặc nhiều bên liên quan nhằm lập ra các kênh liên lạc, các biện pháp hạn chế, các biên pháp minh bạch hóa và các biện pháp xác minh.

CBMs cố gắng để làm rõ ý định của các hoạt động quân sự và chính trị của các quốc gia để từ đó gia tăng lòng tin nhằm ngăn chặn xung đột. Một loạt các CBMs trong thời gian dài có thể làm gia tăng cảm giác có an ninh của các quốc gia. Theo thời gian, CBMs thậm chí có thể dẫn đến sự thay đổi trong chính sách của một quốc gia, biến quốc gia từ chỗ có ý định gây chiến trở nên có nhu cầu hợp tác an ninh. Do đó, CBMs đặc biệt thích hợp trong việc giải quyết và hướng tới việc giải quyết các vấn đề an ninh, chính trị dài hạn.

CBMs được hình thành dựa trên các cam kết tự nguyện của các quốc gia và không có các cơ chế ràng buộc hoàn toàn và kiểm soát các cam kết đó.
Nguyên nhân tăng cường các biện pháp xây dựng lòng tin trong dàn xếp P5+1 về vấn đề hạt nhân Iran từ năm 2013

Sự thiếu vắng lòng tin luôn một nhân tố chi phối cơ bản bên trong dàn xếp P5+1.

Iran luôn cho rằng Mỹ và phương Tây mong muốn thay đổi tình hình chính trị ở Iran. Quan hệ giữa Iran và phương Tây trở nên đặc biệt căng thẳng sau khi Mỹ tuyên bố liệt Iran và “trục ma quỷ”, đưa Iran vào danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố và tiến hành các lệnh cấm vận trên hai lĩnh vực then chốt trong kinh tế Iran là ngân hàng và dầu mỏ. Đặc biệt năm 2009, ở Iran diễn ra cách mạng xanh. Nhiều quan chức Iran bày tỏ lập trường cứng rắn, trong đó có Tổng thống Ahmadinejad và lãnh đạo tối cao của Iran, Ayatollah Ali Khamenei, đã nhiều lần cáo buộc các nước phương Tây kích động các cuộc biểu tình. Mặc dù cuộc cách mạng xanh thất bại nhưng nguy cơ tái diễn một cuộc cách mạng màu trên lãnh thổ Iran vẫn luôn hiện hữu.

Đối với Mỹ và phương Tây, Iran chưa bao giờ được coi là quốc gia có lối hành xử có trách nhiệm ở khu vực Trung Đông. Đặc biệt trong quá trình đàm phán, Iran sẵn sàng công khai các tài liệu thiếu tính xây dựng, làm cản trở các bước đi của cơ chế hợp tác an ninh. Các tài liệu có tựa đề “Chương trình cho Bộ Ngoại giao” đã được phát hành công khai trên các phương tiện truyền thông Iran, sau đó đã được đăng trên trang web của Bộ Ngoại giao Iran. Trong đó có nhắc tới chiến lược cô lập Mỹ với những thành viên khác của nhóm P5 + 1 để đạt được mục đích giành quyền phát triển hạt nhân của mình. Việc tính toán trong quá trình đàm phán là hoàn toàn hợp lý tuy nhiên chính việc sử dụng biện pháp công khai các thông tin trên- một biện pháp hết sức phi ngoại giao, đã làm sâu sắc thêm sự nghi ngờ của phương Tây với Iran.

Sự thiếu vắng lòng tin không chỉ giữa các nước P5+1 với Iran mà còn trong bản thân nội bộ các quốc gia thuộc P5+1. Các nước chia sẻ lợi ích khác biệt về vấn đề hạt nhân Iran. Trong khi Mỹ và phương Tây tiến hành các biện pháp cấm vận và mong muốn đích đến cuối cùng của thỏa thuận là việc chặt đứt hoàn toàn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran. Nga và Trung Quốc đã tổ chức các cuộc đàm phán song phương với giới chức Iran và cố gắng tối đa hóa lợi nhuận kinh tế của mình. Nga có liên hệ thương mại chặt chẽ với Tehran, phản đối các biện pháp cấm vận. Còn Trung Quốc nhập khẩu một lượng lớn dầu từ Iran và cả hai bên gần đây đã đạt đến một thỏa thuận lớn về nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên. Nga và Trung Quốc cũng đã được các nhà cung cấp vũ khí quan trọng cho Iran trong những năm gần đây. Hợp tác giữa Nga- Iran hay Trung Quốc- Iran được thúc đẩy tuy nhiên lại xây dựng bằng nền tảng của sự ngờ vực do các quốc gia này chủ yếu hợp tác lợi dụng lẫn nhau nhằm trục lợi.

Chính những điều này khiến cho dàn xếp P5+1 kém hiệu quả và có tính thất thường, người ta liên tục chứng kiến các thỏa thuận luôn luẩn quẩn trong vòng đạt được rồi lại phá bỏ. Do đó, các nỗ lực tăng tính hiệu quả cho dàn xếp P5+1 phải tính đến việc thay đổi hiện trạng mất lòng tin nghiêm trọng này, cần thúc đẩy nhanh việc sử dụng CBMs.

Các nước trong dàn xếp P5+1 tiến hành điều chỉnh chính sách

Yếu tố quan trọng nhất khiến cho CBMs được tăng cường từ năm 2013 là do các nước P5+1 tiến hành điều chỉnh lại chính sách của mình đối với Iran. Hai nhân tố góp phần thúc đẩy sự điều chính này là: (1) thay đổi lãnh đạo ở Iran, (2) vai trò cường quốc khu vực ngày càng được tăng cường của Iran .

Thay đổi lãnh đạo ở Iran

Iran là quốc gia có quy trình đưa ra quyết định hết sức phức tạp do đặc điểm của quốc gia hồi giáo. Việc ai là người nắm quyền ở Iran có tác động lớn tới việc định hình chính sách của các nước P5+1. Năm 2013, Hassan Rouhani của phe chủ trương cải cách bất ngờ dễ dàng vượt qua các ứng cử viên của phe bảo thủ. Cùng với những hậu quả nghiêm trọng của các biện pháp cấm vận với tình hình chính trị tại Iran thì một người theo đường lối ôn hòa và cải cách nắm quyền lãnh đạo Iran có thể dùng tài ngoại giao của mình để tạo biến chuyển lịch sử trong cuộc tranh chấp hạt nhân giữa Iran và P5+1. Điều này khiến cho các nước cảm thấy được tín hiệu dự báo thành công trong tương lai của dàn xếp P5+1 và quyết định tăng cường hợp tác.

Tuy nhiên, sau nhiều năm đàm phán trì trệ, các nước khó có thể đạt được bước ngoặt ngay trong lần đầu tái gặp mặt. Do đó cần sử dụng CBMs để tăng cường tiếp xúc, kiểm nghiệm lại phân tích của các quốc gia về lãnh đạo mới của Iran đồng thời tạo đà cho cơ chế hoạt động hiệu quả.

Vai trò cường quốc khu vực của Iran

Iran ngày một mạnh lên, đóng vai trò quan trọng an ninh khu vực Trung Đông, cùng với Saudi Arabia, Iran là một trong hai cường quốc khu vực, tiến hành cạnh tranh ảnh hưởng. Cấu trúc an ninh tương lai của khu vực sẽ được định hình bởi hai cường quốc này. Tuy nhiên, người thắng cuộc lớn nhất trong khu vực có lẽ là Iran, quốc gia mà ảnh hưởng đối với Iraq và Afghanistan đã được nâng cao một cách đáng kể bởi chính sách của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống George W. Bush. Đặc biệt, bắt đầu từ năm 2013, Tìm kiếm giải pháp cho vô số các khủng hoảng trong khu vực mà lại bỏ qua Iran là điều không thể. Sự hợp tác của Iran là nhân tố thiết yếu đối với các giải pháp lâu dài ở Iraq và Syria. Iran cũng đóng vai trò quan trọng trong cuộc xung đột giữa Israel –Palestine và đối với Libăng. Trong cuộc chiến chống lại Nhà nước Hồi Giáo (ISIS) sự tham gia của Iran là nhân tố trọng yếu.

Cùng với sự gia tăng về số lượng và mức độ xung đột ở khu vực Trung Đông, các nước P5+1 cần phải tính toàn lại vị trí của Iran trong chiến lược của mình khi các nước này đề có rất nhiều lợi ích ở Trung Đông. Bài toàn về chiến lược này không thể được giải quyết trong từng trường hợp cụ thể , mà sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán khác nhau về chương trình hạt nhân của Iran. Trong quá trình đó, CBMs đóng vai trò quyết định trong việc khiến vai trò của Iran ở khu vực sẽ trở nên mạnh mẽ và mang tính xây dựng hơn.

Các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs) trong cơ chế P5+1 từ năm 2013

Gói CBMs Almaty

Sự kiện đánh dấu bước ngoặt trong việc tăng cường CBMs từ năm 2013 là đề xuất xây dựng lòng tin Almaty đưa ra lần đầu tại hội nghị Almaty ngày 26 tháng 2 năm 2013. Gói CBMs này được xây dựng dưới dạng các biện pháp minh bạch hóa và biện pháp hạn chế. Bước đầu xây dựng CBMs dựa trên nhấn mạnh các vấn đề hạt nhân và các lệnh trừng phạt.

Các biện pháp hạn chế:

Gói CBMs này bao gồm cam kết Iran đồng ý giảm cấp độ làm giàu urani xuống còn 5% và cam kết không vận hành các máy ly tâm mới trong vòng 6 tháng để đổi lấy việc phương Tây nới lỏng một số biện pháp trừng phạt kinh tế. Chấp nhận các quy định các quy chuẩn kĩ thật, tránh việc làm giàu hạt nhân vì mục đích quân sự.

Các biện pháp minh bạch hóa:

Iran đồng ý cho phép các thanh sát viên IAEA tới thị sát lò phản ứng nước nặng ở Arak và mỏ urani tại Cachin ở miền Nam. Chấp nhận để IAEA đặt máy quay giám sát tại các cơ sở hạt nhân. Hợp tác hạt nhân dân sự, phương tây cung cấp nhiên liệu hỗ trợ kĩ thuật.

Các nước P5+1 cam kết nới lỏng các biện pháp trừng phạt, cam kết không đưa ra biện pháp mới . Khẳng định đàm phán sẽ tiếp tục đc nối dài, khôi phục lòng tin của dư luận thế giới .

Gói CBMs này bao gồm các vấn đề cơ bản trong đàm phán hạt nhân Iran từ năm 2002, do đó không dễ dàng khiến các quốc gia đồng thuận và tuân thủ cam kết. Nếu nói việc gói CBMs này quá tham vọng thì đúng hơn nên nhận định rằng, gói CBMs với kì hạn sáu tháng này như là cách các nước tham gia P5+1 thả tín hiệu hợp tác và thử thách lòng tin và sự nhẫn nại của nhau. Do đó, về cơ bản sau khi được đưa ra đầu năm 2013, gói CBMs này vẫn còn nằm trên bàn hội nghị.

Mặc dù vậy, nhờ những cam kết trong gói CBMs này đã khiến cho các quốc gia quyết định đưa dàn xếp P5+1 đi vào hoạt động thực chất. CBMs tiếp theo được đưa ra tại cuộc họp tại Geneve tháng 10 năm 2013. Các nước trong cơ chế dàn xếp P5+1 đã đồng ý “ đặt giờ cho đồng hồ”, đưa ra thời hạn của các cuộc đàm phán cũng như chia quá trình hoạt động thành 2 giai đoạn. Gói CBMs này tiến tới việc đưa các kênh liên lạc trở nên thường xuyên hơn. Trước đây, trong cơ chế hoạt động của dàn xếp P5+1 về thời gian, địa điểm diễn ra các cuộc họp sau được thảo luận trong các cuộc họp trước đó. Nếu các quốc gia không thể thống nhất được về các cuộc họp sau đó, kênh liên lạc cấp cao và chính thống này sẽ bị tạm dừng. CBMs tại Geneve đưa ra phác thảo cho khuôn khổ và lịch trình hoạt động của kênh liên lạc trong dàn xếp P5+1. Điều này như sự cam kết của các quốc gia về một cánh cửa chắc chắn sẽ được mở ra cho vấn đề hạt nhân Iran.

Mở rộng phạm vi CBMs

Trong quan hệ quốc tế, hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, văn hóa hay thậm chí các vấn đề an ninh phi truyền thống dễ dàng hơn nhiều so với hợp tác trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng. Do những gì mà các quốc gia phải đánh đổi nếu có bị phản bội khi hợp tác sẽ là lợi phần tương đối, trong khi đối với các vấn đề an ninh, quốc phòng cái giá phải trả sẽ là sự tồn vong của một quốc gia. Do đó, trong trường hợp dàn xếp P5+1, nhằm bổ sung cho gói CBMs Almaty, đi kèm là các gói CBMs về kinh tế, văn hóa và đặc biệt là chống khủng bố.

Trong dàn xếp P5+1, CBMs về văn hóa thường được EU3 (Anh, Pháp, Đức) thực hiện với các biện pháp trao đổi văn hóa, đầu tư giáo dục. Bên cạnh đó, các CBMS về kinh tế chủ yếu được Nga và Trung Quốc thực hiện, thông qua các thỏa thuận hợp tác kinh tế. Đặc biệt, các CBMs có nội dung chống khủng bố được thực hiện bởi Mỹ.

Kể từ sự nổi lên của ISIS, các CBMs về chống khủng bố có hiệu quả xây dựng lòng tin ngày một đáng kể. Cụ thể, Iran tập hợp lực lượng dân quân Hồi giáo dòng Shia của Iraq hồi tháng 8 năm 2014 để giành lại quyền kiểm soát khu làng Amerli từ tay ISIS, dưới sự hỗ trợ về không lực của Mỹ. Hơn thế nữa, trong các CBMs chống khủng bố, vấn đề hợp tác quân sự có giới hạn giữa Hoa Kỳ và Iran cũng có thể được đưa ra bàn thảo.

Việc mở rộng phạm vi CBMs đang hỗ trợ rất tích cực và hiệu quả cho dàn xếp P5+1 về hạt nhân Iran.

Hiệu quả của các biện pháp xây dựng lòng tin (CBMs)

Dấu hiệu của tăng cường lòng tin trong dàn xếp P5+1

Các gói CBMs kể từ sau khi được triển khai vào năm 2013 đã đem đến hiệu quả tăng cường lòng tin giữa các quốc gia trong dàn xếp P5+1. Mặc dù đánh giá lòng tin trong quan hệ quốc tế là một quá trình trừu tượng và hết sức khó khăn, tuy nhiên, chí ít các quốc gia đang có chung một cách nhìn nhận về tương lai giải quyết cho vấn đề hạt nhân Iran cũng như chấp nhận cam kết.

Tuy nhiên, do đặc điểm tự nguyện của CBMs cũng như tính vô chính phủ của quan hệ quốc tế. CBMs chỉ có thể tác động trong giai đoạn nhất định, không thể chắc chắn trong giai đoạn lâu dài. Các quốc gia có thể gia tăng cam kết nhưng không có gì đảm bảo việc các quốc gia sẽ không thay đổi chính sách của mình, khi đó lòng tin khó có thể được đảm bảo. CBMs sử dụng nhiều, thường xuyên, chi phối trong các cơ chế dàn xếp an ninh lỏng lẻo. Vậy nên, cho dù có nỗ lực tối đa, hiệu quả xây dựng lòng tin của CBMs, về bản chất kém hiệu quả, chỉ có thể đạt được trong một vài thời điểm.

Cuối cùng, do sự dính líu của nhiều quốc gia cũng như khác biệt lớn về lợi ích giữa các bên tham gia trong dàn xếp P5+1, biểu hiện có thể là hợp tác song phương, đa phương nhưng ẩn sau đó, các yếu tố đấu tranh gay gắt về lợi ích giữa các quốc gia mới là nhân tố chi phối.

Đạt được thỏa thuận tạm thời

Đàm phán tại Geneve năm 2015 kết thúc bằng một thỏa thuận chung. Từ năm 2013, nhờ có sự tăng cường CBMs, một thỏa thuận có ý nghĩa bước ngoặt cho dàn xếp P5+1 mới có thể được đưa ra. Thỏa thuận chung này được ra đời bằng chính quá trình thực hiện các CBMs, đồng thời cũng nằm trong lộ trình xây dựng một CBMs mới, hiệu quả hơn.

Tuy nhiên, về bản chất, thỏa thuận chỉ làm giảm bớt khả năng Iran sẽ chế tạo vũ khí hạt nhân. Thỏa thuận này không giải quyết được vấn đề của chương trình tên lửa của Iran thậm chí nó có khả năng khiến cho tình hình tại Trung Đông bất ổn hơn thông qua việc thúc đẩy một loạt các nước Arab phát triển chương trình hạt nhân dân sự của riêng mình. Thỏa thuận này, mặc dù có được giới báo chí tâng bốc đến bao nhiêu thì đi chăng nữa thì chúng ta cũng cần phải nhìn thẳng vào vấn đề: đó là một thỏa thuận không hoàn hảo, còn đầy những khiếm khuyết. Do thỏa thuận chung được xây dựng lên từ nền móng lỏng lẻo của các CBMs, CBMs này chỉ dừng ở mức độ thúc đẩy hợp tác chứ chưa thể điều hòa được lợi ích của các nước tham gia dàn xếp P5+1.

KẾT LUẬN

Kể từ khi chính thức được thúc đẩy, tăng cường từ Hội nghị Almaty năm 2013, các biện pháp xây dựng lòng tin trong dàn xếp P5+1 về vấn đề hạt nhân Iran đã thể hiện vai trò tích cực của mình trong quá trình tăng cường lòng tin giữa các nước tham gia và thúc đẩy tính hiệu quả của dàn xếp P5+1. Tuy nhiên, do đặc điểm lỏng lẻo, kém ràng buộc của các biện pháp xây dựng lòng tin, dàn xếp P5+1 vẫn đang bộc lộ những khiếm khuyết của nó khi không thể tìm ra được một giải pháp điều hòa lợi ích của các bên tham gia. Các biện pháp xây dựng lòng tin chỉ có vai trò thúc đẩy nhất thời cho hợp tác an ninh nhưng về lâu dài, không thể làm nền móng hay đảm bảo cho hiệu quả của các cơ chế an ninh.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tài liệu tiếng Việt

Nghiên cứu quốc tế. (2015). “Những dịch chuyển trong cáu trúc khu vực Trung Đông”. Đăng tại: http://nghiencuuquocte.net/2015/04/18/nhung-dich-chuyen-trong-cau-truc-khu-vuc-trung-dong/, truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2015

Nghiên cứu quốc tế. (2014). “Những người thắng kẻ bại mới ở Trung Đông”. Đăng tại http://nghiencuuquocte.net/2014/12/02/nguoi-thang-ke-bai-trungdong/, truy cập ngày 30 tháng 6 năm 2015

Tài Liệu tiếng Anh

Bài nghiên cứu

Laudau & Stein.(2013). “Iran and the International Community 2013: Is it the decision time”

Internet

Higgins. “ Applying confidence building measures in a regional context” . Đăng tại: http://isis-online.org/uploads/conferences/documents/higginspaper.pdf, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

Maloney. (2013). “Why Rouhani Won — And Why Khamenei Let Him: The Ahmadinejad Era Comes to an Auspicious End”. Đăng tại: https://www.foreignaffairs.com/articles/iran/2013-06-16/why-rouhani-won-and-why-khamenei-let-him, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

Milani. (2009). “After Iranian uprising”. Đăng tại: http://www.cfr.org/iran/after-iranian-uprising/p19707, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

McMahon. (2006). “Iran, the United Nation, and Sanctions”. Đăng tại: http://www.cfr.org/iran/iran-united-nations-sanctions/p10222, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

Rozen. (2013). “The p5+1 nuclear proposal to Iran in Almaty: Document”. Đăng tại: http://backchannel.al-monitor.com/index.php/2013/06/5444/p51-almaty-confidence-building-proposal-to-iran/, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

Stoil. (2013). “Iran’s plan: Isolate US tin P5+1 talks to gain advantage”. Đăng tại: http://www.timesofisrael.com/iran-plan-isolate-us-in-p51-talks-to-gain-advantage/, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

United Nation. “Confidence building measure” . Đăng tại http://www.un.org/disarmament/convarms/infoCBM/, truy cập ngày 25 tháng 6 năm 2015

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s